Gjel nedir?

Rusların geleneksel seramik sanatı gjel, adını Moskova'nın 60 kilometre güneydoğusundaki Ramensk bölgesinde (oblast) yer alan Gjel ilçesinden almaktadır. Rus seramik sanatının doğduğu ve geliştiği yer olan Gjel, günümüzde de Rusya'da seramik sanatının merkezidir. Mavi beyaz renkteki ve çiçek, kuş, ağaç, hayvan vb. doğa işlemelerinin ağırlıkta olduğu gjel seramiği, Rusların en önemli geleneksel el sanatlarından biridir. Matroşka bebeklerle birlikte gjel, Rusya'ya gelen turistlerin en çok rağbet gösterdikleri turistik ürünlerin başında gelir.

Gjel sözcüğü nereden geliyor?

7. ve 8. yüzyıllarda şimdiki Gjel'in bulunduğu zengin kil yataklarına sahip bölgede yaşayan halkın temel uğraşısı çömlekçilikti. Yerleşim yerine adını veren gjel sözcüğünün, Rusçada "yakmak" anlamına gelen "jeç" fiilinden türediği yazılı bulgularca ortaya konmuştur.

En yaygın gjel ürünleri hangileridir?

Rusya'da mavi beyaz işlemeli gjel seramikleri birçok evde süsleme amaçlı olduğu kadar günlük ihtiyaçlar için de kullanılmaktadır. Bardak, fincan, sürahi, çaydanlık, semaver, duvar saati, biblo, mumluk, şekerlik, peçetelik, yemek takımı, bira bardağı, vazo vb. yüzlerce gjel ürünü vardır.

Rusya'da ilk gjel fabrikası ne zaman kurulmuştur?

1716 yılında Afanasiy Kirilloviç Grebenşikov adlı bir köylü tüccar, Moskova'yı Gjel'e bağlayan yol üzerinde satın aldığı bir fabrikayla Rusya'daki ilk manifaktür seramik üretimini başlatmıştır. Kurulduğu ilk zamanlarda seramik tabak, çanak, pipo vb. gibi sayılı sayıda ürünün üretildiği fabrikada 1747 yılından itibaren gjel işlemeli yemek takımı, vazo, kavanoz, çaydanlık, oyuncak, biblo vb. ürünlerin üretimine geçilmiş ve kısa bir süre sonra bu ürünler köşklerden saraylara kadar Rusya'nın dört bir yanında rağbet görmeye başlamıştır. Kısaca "RMF AG" (Russkaya Manifaktura Afanasiya Grebenşikova) olarak anılan bu fabrika gjel sanatı tarihinde özel bir öneme sahiptir. 

Günümüzde Rusya'da gjel sanatı ne durumdadır?

Bugün Rusya'da gjel en yaygın zanaat dallarından biridir. Önde gelen çağdaş gjel ustalarının bir araya gelerek oluşturdukları  "Gjel Derneği" başta olmak üzere ülkede seramik sanatını teşvik eden pek çok kuruluş bulunmaktadır.

Moskova'da gjel sanatından örneklerin sergilendiği bir yer var mıdır?

Moskova'daki Uygulamalı Dekoratif Halk Sanatları Müze'sinde, geleneksel Rus halk sanatına ait birçok eserle birlikte gjel sanatından da örnekler sergilenmektedir. 

Adresi: Ul. Delegatskaya No: 3

Metro: Mayakovskaya

Moskova'da gjel nereden satın alınır?

Moskova'da Eski Arbat caddesinde birçok hediyelik eşya olduğu gibi gjel ürünleri de çok yaygın bir biçimde satılır, ancak genelde turistlere yönelik olduğu için biraz pahalıdır. İzmaylova Parkı'ndaki Vernitaj Çarşısı hem daha fazla çeşit içerdiği, hem de daha uygun fiyatlar sunduğu için gjel ürünleri satın almak isteyenlerin ilk uğramaları gereken yerlerden biridir. Ayrıca gjel ürünlerini internet üzerinden daha uygun fiyatlarla sipariş etmek de mümkündür. www.gzheli.net, www.farforik.com,  www.center-souvenir.ru internette gjel satın alabileceğiniz adreslerden bazıları.

Gerçek gjelleri sahtelerinden ayırmanın yolu nedir?

Günümüzde Rusya'da gjel seramiklerinin sahteleri çok yaygındır. Gjel'de üretilen gerçek gjellerin hepsinin üzerinde desenli harflerle "Gjel" yazar.

Rusya'daki en ünlü gjel ustaları hangileridir?

Rusya'da gjel sanatınınn öncüleri olarak kabul edilen isimlerden bazıları şunlardır: Aleksandr Saltıkov, Natalya Bessarabova, Tatyana Dunaşova, Nina Kvitnitskaya, Ludmila Azarova, Tatyana Yeremina.

Gjel'e nasıl gidilir?

Gjel'e arabayla gitmek için Kazan istikametini takip etmek gerekmektedir. Arabasız gitmek için için ise Moskova'dan Gjel'e en rahat ulaşım şekli banliyö trenidir. Gün boyunca Kazanski Garı'ndan Gjel yönüne sefer yapan banliyö trenleri kalkmaktadır.