Rus "banya"sının yani banyosunun ününü duymayan yoktur herhalde. Göbek taşı ve kesesiyle hamam Türkler için ne kadar önemliyse, “venik”i ve buz havuzuyla Rus banyosu da o denli önemli bir yer tutar Rusların yaşamında. Daçaların olmazsa olmazıdır. Peki nedir Rus banyosu? Yararlı mıdır, zararlı mıdır? Tarihte ne zaman ortaya çıkmıştır? Venik nedir? Moskova’da hangi Rus banyolarına gidilir? İki dilde yayımlanan Pusula-Kompas dergisinin kış sayısında yer alan “10 Soruda Rus Banyosu” adlı yazı, Rusların “banyo” kültürüne ışık tutuyor. İşte 10 soruda Rus banyosu:

Rus banyosu nedir?

Halk arasında buhar banyosu ya da sadece banyo olarak da bilinen Rus banyosu, yüzyıllardır Rusya’da yaşamın değişilmez bir parçası olagelmiştir. Çarlardan köylülere kadar tarihler boyunca Ruslar, Rus banyosunu sadece yıkanmak için değil, aynı zamanda birtakım dini seremoniler gerçekleştirmek ve hastalıklarına şifa bulmak için de kullanmıştır. Yoğun iş yaşamının stresiyle boğuşuyorsanız, yüksek sıcaklıkta terleyip ardından buz havuzunda rahatlayacağınız, daha sonra da huş ağacı yapraklarıyla (venik) dövülerek kendinizden geçeceğiniz Rus banyosu tam size göredir!

Rus banyosunu özel kılan nedir?

Rus banyosunun özelliği, nem oranının atmosferdeki nem oranına yakın oluşudur. Normal bir saunada nem oranı yüzde 5-10, sıcaklık ise 100 derecenin üzerindedir. Diğer tip banyolarda, örneğin Türk hamamında ise nem oranı yüzde yüze yakınken, sıcaklık ise 40 dereceyi geçmemektedir. Rus banyosunda ise nem oranı yaklaşık yüzde 60-70 olup, sıcaklık ise en fazla 80 dereceye kadardır. Rus banyosundan çıktığınızda kendinizi 10 yıl genç, cildinizin ise bebek gibi yumuşak ve pürüzsüz olduğunu hissedeceksiniz!

Venik nedir?

Rus banyosunun demirbaşlarından biri venik’tir. Rusçada süpürge anlamına gelen venik sözcüğü, Rus banyosunda, güzel kokulu huş ağacı yaprakları veya ince meşe dallarından yapılan yaprak süpürgesi anlamında kullanılır. Venik yardımıyla vücuda uygulanan masaj, kan dolaşımını hızlandırdığı gibi, metabolizmanın faaliyetlerini de arttırır. Venik masajı ayrıca, vücuttaki zararlı mikrop ve virüsleri yok eder ya da üremelerini engeller. En önemlisi ise, metabolizmanın faaliyetlerini arttıran venik, cildin erken yaşlanmasını önler.

Rus banyosunun sağlık açısından başka ne gibi fayda ve zararları vardır?

Rus banyosu yorgunluğu azaltmasının ve insan organizması üzerinde rahatlatıcı bir etki yaratmasının yanı sıra, terleme yoluyla vücuttaki kirlerin atılmasına, vücuttaki bakterilerin ortadan kalkmasına ve cilt bozukluklarının, yaraların ve çeşitli tramvaların iyileşmesine de yardımcı olur. Yüksek ısının ardından girilen soğuk su havuzu ise kan basıncını arttırır. Rus banyosundaki buharın diğer saunalara göre daha kuru oluşu ise, buharın insan oraganizması üzerinde yaratabileceği olumsuz etkileri daha aza indirmektedir. Fakat tüm bunlara rağmen, tüm saunalar için geçerli olduğu gibi, yüksek ateş, kalp veya yüksek tansiyon hastalığı olanlar için Rus banyosu da tavsiye edilmemektedir.

Tarihte Rus banyosu ne zaman ortaya çıkmıştır?

“Slavların toprağını gördüm. Ve içlerine girdiğim zaman, onların tahta hamamlarının farkına vardım. Yüksek ısıda kendilerini ısıtıyorlar ve ardından çıplak vücutlarını donyağı ile yağladıktan sonra genç dallarla birbirlerini kırbaçlıyorlardı. Birbirlerini o kadar vahşice kırbaçlıyorlardı ki, güçbela ayakta durabiliyorlardı. Sonra da vücutlarını soğuk suda ıslatıp yeniden canlanıyorlardı. Ve her gün kendilerine bu eziyeti reva görüyorlardı. Onlar bu işlemi sadece yıkanmak için değil, eziyet çekmek için de yapıyorlardı.” St.Adrew’in 1113 yılında dile getirdiği bu sözlerden de anlaşılacağı gibi, Rusların banyo geleneği çok eskilere dayanır. Rus banyosu ortaçağlardan beri Rusların en önemli ulusal geleneklerinden biri olagemiştir. Rus banyosuna dair ilk yazılı bulgular 945 yılına aittir.
Rusların evlerinde veya daçalarında kendi Rus banyoları var mıdır?

Genellikle daçası olan Ruslar arasında Rus banyosu çok yaygındır. Rusya’da hemeh hemen her daçanın yanında kendi banyosu da bulunur. Buralarda buhar banyosundan sonra Ruslar soğuk su havuzları yerine, kendilerini evlerinin bahçesindeki tertemiz kara bırakarak vücut ısılarını düşürmektedirler.

Moskova’daki en ünlü Rus banyosu hangisidir?

Moskova’daki en ünlü Rus banyosu, tarihi Sandunovski Banyosu’dur. Moskova’daki ilk Rus banyosu olan Sandunovski, ismini Çariçe II. Yekaterina zamanında yaşamış bir aktör olan, banyonun kurucusu Sila Nikoloaeviç Sandunov’dan alır. 1896 yılında inşaa edilen Sandunovski Banyosu, o yıllarda tüm Moskova’nın banyo ihtiyacını karşılıyordu. Görkemli mimarisi, yüksek tavanları, mermer merdivenleri, altından heykelleri ve dev buhar odaları ile Sandunovski Banyosu hala Rusların en gözde banyosudur. Ünlü opera sanatçısı Şalyapin, Sandunovski Banyosu için “Çar banyosu” demiştir. Ayrıca Sandunovski Banyosu yıllar boyunca bazı siyasilerin gizli toplantılarına ve birçok ünlü filmin çekimlerine de ev sahipliği yapmıştır. Sovyetler Birliği zamanında tüm halkın rağbet ettiği ve önünde uzun kuyruklar oluşan Sandunovski Banyosu, günümüzde ise özel işletmeye aittir ve fiyatları ortalama 500 rubleden başlamaktadır.

Adresi: Ulitsa Neglinnaya, D.14, stp. 3-7, Metro: Kuznetski Most. Sandunovski Banyosu her gün sabah 08.00, akşam 22.00 arası açıktır. Bilet kasaları ise akşam 20.00’ye kadar hizmet vermektedir.

Moskova’da gidilebilecek diğer Rus banyolarından bazıları hangileridir?

Moskova’da çok sayıda Rus banyosu vardır. Bunlardan bazılarının adresleri ve telefon numaraları şöyledir:

Lehkiy Par: Rogova ul., 22.a, Tlf: 947-27-69
Varşavskie: Varşavskoe Şosse, d.34, Tlf: 111-15-45
Astrahanskie: Astrahanski per., 5/9, Tlf: 280-43-29
Babuşkinskiye: Starovatutinskiy per., d.5, Tlf: 472-71-67
Donskie: Ordjonikidze ul.,1/3, Tlf: 954-32-78
Vyatka: Vyatski 4.per.,10., Tlf: 285-86-72
Oçakovskie: Bol.Oçakovskaya ul, 35., Tlf: 437-52-34
Volodey: Mojayskoe Şosse., 21, Kor.3, Tlf: 443-31-55
Russkaya Ohota: Avtozavodskaya ul., 21., Tlf: 274-61-19
Seleznevskie: Seleznevskaya ul., 15., Tlf: 978-75-21

Rus banyosuna giderken yanımıza ne almalıyız?

Hemen hemen tüm Rus banyolarında havlu ve terlik verilmesine karşın, yine de giderken kendi havlunuzu ve terliğinizi götürmenizde fayda vardır. Sabun ve şampuan da Rus banyolarında genelde mutlaka bulunur, fakat her ihtimale karşı onları da yanınıza almanız tavsiye edilir. Başınızı yüksek ısıdan korumak istiyorsanız, Rus banyosuna giderken bir de başlık götürmeyi unutmayın.

Rus banyosunda kesinlikle yapılmaması gerekenler nelerdir?

-Rus banyosunda kesinlikle alkol almayın. Yüksek ısıda alkol almanın kalp sağlığını olumsuz etkilediği bilinmektedir.

-Soğuk içecekler terlemeyi yavaşlatır. Onun yerine çay, kahve gibi sıcak içecekleri tercih edin.

-Kalbinizle ilgili bir rahatsızlığınız varsa, mutlaka Rus banyosuna girmeden önce egzersiz yapın.

-Buhar odasındayken çok fazla hareket etmeyin; egzersiz yapmaktan kaçının.